نظميه مشهد يك جاسوس ارمنى به نام « بابيك گوكاسف » ( BabiK GuKasoff ) را كه براى بلشويك‌ها گزارش تهيه مىكرد ، دستگير نمود . در گزارش به دست آمده از او ، اطلاعاتى درباره ژاندارمرى و مقامات و . . . نوشته شده بود . 8 * تخليه كامل ايران از نيروهاى روسى قواى روسيه به‌طور كامل خاك ايران را تخليه كردند . روس‌ها دو توپ صحرايى را به ميرزا كوچك خان و سه مسلسل را به خالو قربان فروختند . دو پزشك و هشت مسلسل‌چى روسى نيز ، به خدمت ميرزا كوچك خان درآمدند . 9 * توقيف اسرائيلينكو در تهران اسرائيلينكو در تهران توقيف و تحت نظر قرار گرفت . براساس اظهارات مقامات روسى ، اسرائيلينكو يك نفر از كميسرهاى روس بود كه فجايع زيادى مرتكب شده و با مبالغى از وجوه بلشويكى به ايران فرار كرده بود . 10

--> ( 1 ) . جنرال كنسول ايران يك بار ديگر ، در تاريخ 8 تير 1300 ش در زمانى كه سيد ضياء از محمره مراجعت كرده و عازم بغداد بود وى را در اسكله بندر بصره ملاقات كرد و سيد ضياء در توضيح راجع به برداشت يكصد و بيست هزار تومانى پاسخى داد كه چندان تفاوتى با پاسخ اوليه وى نداشت . متن توضيح سيد ضياء بار دوم به شرح ذيل بود : « بيست و پنج هزار تومان قبل از حركت با اطلاع آقاى سردار سپه از خزانه دريافت شد ، مصرف اين مبلغ را ايشان مىدانند ، غير از اين مبلغ آنچه در مدت سه ماه دريافت شد براى پاره [ اى ] مصارف سرى در طهران و ايالات خصوصا نواحى شمالى بوده است كه نمىتوانستم به وزارت ماليه علنى حواله بدهم . بنابراين ، با مسئوليت خود به اسم خود دريافت داشته به مصارف مهمه كه لازم بوده است ، رساندم . قسمت اعظم اين مصارف را آقاى سلطان محمد خان مستحضر هستند براى مصالح دولت كشف مبادى مخارج را مقتضى نمىدانم . معهذا ، اگر مايل هستيد ، از ايشان تحقيق بفرماييد . اما راجع به ايپكيان ، ايشان در مقابل دولت مسئوليت ندارند ، اين مبلغ هم به امر من به مصارف مربوطه به بلديه رسيده است . 4 شنبه 8 سرطان 1300 بندر بصره » ( اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 34 ، پ 11 ، ص 2 ) . ( 2 ) . مراسله جنرال كنسول ايران در بغداد به وزارت خارجه ، 15 / 4 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 34 ، پ 11 ، ص 1 و 3 . ( 3 ) . روزنامه ايران ، 3 / 4 / 1300 ، ص 2 . ( 4 ) . مراسلهء چيچرين كميسر خارجه روسيه به وزارت خارجه ، 2 / 4 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 32 ، پ 10 ، ص 2 . ( 5 ) . ميرزا طاهر تنكابنى فرزند فرج اللّه ، در سال 1242 ش ، در كلاردشت مازندران ديده به جهان گشود . وى يكى از شاگردان مبرز ميرزا ابو الحسن جلوه بود به‌طورى كه ، پس از وفات جلوه ، بيشتر طلاب براى كسب فيض و درك و پرسش مسائل فلسفى به محضر وى روى آوردند . تنكابنى در دورهء اول مجلس شوراى ملى ، از طرف طلاب تهران به نمايندگى برگزيده شد و در دورهء سوم به نمايندگى از مردم تهران به مجلس راه يافت و عضو فرقه دموكرات گرديد . هنگام وقوع جنگ جهانى اول و حادثهء مهاجرت آزادىخواهان همراه مليون ، با چند تن از سران آنان ، همچون سيد حسن مدرس و مساوات به غرب كشور مهاجرت كرد . ابتدا به قم و از آنجا به طرف عراق رهسپار گرديد و در سال 1336 ق ، به ايران بازگشت . در دورهء چهارم مجلس شوراى ملى كانديداى انتخابى حزب دموكرات بود و به نمايندگى از مردم تهران به مجلس راه يافت . ميرزا طاهر غير از تدريس و تعليم ، در سازمان جديد وزارت دادگسترى ، از طرف على اكبر داور وزير وقت دادگسترى ، به كار دعوت شد و مدت‌ها سمت رياست دادگاه‌هاى شهرستان و رياست دادگاه‌هاى استان و مستشارى ديوان عالى كشور را به عهده داشت . در جريان محاكمهء نصرت الدوله فيروز در محكمهء جنايى ، يكى از اعضاى هيئت محاكمه بود . در فروردين‌ماه سال 1311 ش ، ميرزا طاهر و جمعى از ملاكين و خوانين تنكابن ، كلارستان و كجور ، دستگير و زندانى شدند . علت ظاهرى قضيه ، غصب املاك آنان توسط رضا شاه بود . ميرزا طاهر دو ماه زندانى بود و سپس به كاشان تبعيد شد و پس از قريب يك سال ، به تهران بازگشت و مجددا به تدريس پرداخت . ميرزا طاهر تنكابنى سرانجام در آذرماه 1320 ش ، بر اثر بيمارى در بيمارستان نجميه تهران وفات يافت و پيكرش در ابن بابويه دفن گرديد . ( شرح حال رجال ايران ، ج 2 ، ص 185 و 186 ؛ زندگينامه رجال و مشاهير ايران ، ج 2 ، ص 294 و 295 ؛ رجال عصر مشروطيت ، ص 71 - 70 ) . ( 6 ) . سليمان محسن اسكندرى ، معروف به سليمان ميرزا اسكندرى ، در 1278 ق ، در تهران به دنيا آمد . پدرش محسن ميرزا كفيل الدوله ، از نوادگان عباس ميرزا نايب السلطنه بود . اسكندرى مدتى روزنامه « عيوق » را منتشر كرد كه مطالب آن مورد پسند ميرزا على اصغر خان امين السلطان صدراعظم ، واقع نشد و بلافاصله توقيف گرديد . پنج سال بعد ، مدرسه محسنيه را داير كرد كه به سبب برخى مخالفت‌ها مدت طولانى داير نبود . در همين دوران در بعضى مدارس پايتخت به تدريس رياضى پرداخت . اسكندرى در 1324 ق ، وارد خدمات دولتى شد . نخست در نظميه به‌كار پرداخت ، سپس در ادارهء كل گمرك مشغول شد و مدتى بعد به كرمانشاه رفت تا ضمن خدمت در ادارهء گمرك ، رياست كل پست آنجا را هم بر عهده بگيرد . در دور دوم مجلس شوراى ملى پس از مرگ يحيى ميرزا برادر سليمان ميرزا به مجلس راه يافت . در دورهء سوم مجلس شوراى ملى ، سليمان ميرزا ، نمايندهء مردم اصفهان بود . در زمان جنگ جهانى اول ، ايران بىطرفى خود را اعلام كرد ولى سپاهيان روس وارد ايران شدند ، اين موضوع باعث شد كه گروهى از نمايندگان مجلس از جمله سليمان ميرزا به قم و از آنجا به كرمانشاه مهاجرت كنند . پس از فرازوفرودهاى فراوان مهاجران به عثمانى رفتند ، اما حمله انگليس به بغداد و وجود اختلاف‌ها باعث متفرق شدن آنها شد . سليمان ميرزا اسكندرى به ايل سنجابى پناه برد ، اما انگليسىها او را دستگير و به هندوستان تبعيد كردند . انگليس تا مدتى با بازگشت سليمان ميرزا به ايران مخالفت مىكرد . سرانجام سليمان ميرزا پس از پايان جنگ جهانى اول به تهران آمد . اسكندرى در مجلس چهارم نماينده مجلس شد . او در دورهء پنجم مجلس شوراى ملى نيز ، يكى از نمايندگان تهران بود . در دولت سردار سپه ، سليمان ميرزا وزير معارف و اوقاف شد . بعدها وى مدعى شد كه شوروى او را ترغيب به پذيرش اين مسئوليت كرده است . در 9 آبان 1304 مجلس شوراى ملى به رياست سيد محمد تدين ، نايب‌رئيس اول مجلس ، تشكيل شد و طرحى كه به صورت مادهء واحده از طرف نمايندگان تهيه و امضا شده بود ، با قيد دو فوريت در مجلس قرائت شد كه مطابق آن انقراض سلسلهء قاجار و حكومت موقت رضا خان اعلام گرديد ، اين ماده به تصويب رسيد و سليمان ميرزا از جمله كسانى بود كه به آن رأى مثبت داد . پس از اينكه ، مجلس مؤسسان تشكيل شد ، سليمان ميرزا اسكندرى از تهران به مجلس راه يافت اما در مجلس به سبب اعتقادات و مرام سياسى خود ، به سلطنت پهلوى رأى نداد . اين موضوع بعدها بر حيات سياسى او تأثير فراوان گذاشت . از اين تاريخ به بعد وى به تدريج از سياست دورى كرد و به صورت آشكار و پنهان به مخالفت با رژيم پهلوى پرداخت . او در اولين انتخابات بعد از رضا شاه از تهران نامزد نمايندگى شد . اما در جريان انتخابات ، در دى 1322 در تهران وفات يافت . ( فرهنگ ناموران ، ج 2 ، ص 526 - 530 ) . ( 7 ) . گزارش شعبه سوم مجلس شوراى ملى ، 2 / 4 / 1300 ، اسناد مجلس ، د 4 ، ك 13 ، ج 4 ، پ 3 . ( 8 ) . گزارش‌هاى كنسولگرى انگليس در مشهد ، ص 88 . ( 9 ) . جنبش ميرزا كوچك خان بنابر گزارش‌هاى سفارت انگليس ، ص 17 . ( 10 ) . مراسله وزارت خارجه به وزيرمختار شوروى روس ، 2 / 4 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1339 ق ، ك 2 ، پ 29 ، ص 24 .